Professor Ioanna Sitaridou
Principal Investigator (University of Cambridge)
මහාචාර්ය Ioanna Sitaridou මෙම UKRI අරමුදල් ලැබූ ව්යාපෘතියේ ප්රධාන පර්යේෂකවරියයි (PI). ඇය University of Cambridge හි ස්පාඤ්ඤ සහ ඉතිහාසීය භාෂා විද්යාව පිළිබඳ මහාචාර්යවරියක් වන අතර, Cambridge හි Queens’ College හි භාෂා විද්යාව පිළිබඳ Fellow, Tutor සහ Director of Studies ද වේ. Cambridge හි පෘතුගීසි සම්බන්ධ සියලු භාෂා විද්යා ඉගැන්වීම් ඇය අධීක්ෂණය කරයි. 2004 සිට ඇය ශිෂ්යයන්ට Cape-Verdean Creole උගන්වා ඇත. Prof Michelle Sheehan සමඟ “එක්සත් රාජධානියේ උරුම පෘතුගීසි” පිළිබඳ BA/Leverhulme ව්යාපෘතියක Co-I ලෙසද ඇය කටයුතු කර ඇත. ඇය දෙවන භාෂාවක් ලෙස පෘතුගීසි ප්රවාහවත් ලෙස කතා කරයි. තවද, උපාධි අපේක්ෂිකාවක් ලෙස සිටියදී ERASMUS වැඩසටහන යටතේ University of Lisbon හි භාෂා විද්යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධ්යාපනය ලබා ඇත. Ibero-Romance, වාක්ය ව්යුහය, භාෂා සම්බන්ධතාව, උරුම භාෂා, සහ අතුරුදන් වීමේ අවදානමට ලක්වූ භාෂා ලේඛනගත කිරීම පිළිබඳ ඇයට ප්රකාශන 60කට වැඩිය. 2019දී ඇයගේ හිටපු උපාධි අපේක්ෂක ශිෂ්ය Thomas McGrade විසින් Maputo හි සිදු කළ මුල් ක්ෂේත්ර පර්යේෂණ මත පදනම් වූ මොසැම්බික් පෘතුගීසි භාෂාවේ null subjects පිළිබඳ මෑතකදී ඉදිරිපත් කළ ඒකාබද්ධ ලිපියක, ස්වදේශීකරණය වෙමින් පවතින දෙවන භාෂා ප්රභේදවල පළමු භාෂා කථිකයන් පවා, ගෞරවයට පත් ප්රභේදයේ පළමු භාෂා කථිකයන්ට — මෙහිදී යුරෝපීය පෘතුගීසි — සාපේක්ෂව සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් ලෙස හැසිරෙන බව ප්රකාශ කර ඇත.
Ibero-Romance භාෂා සහ ග්රීක භාෂාව තුළ භාෂා වෙනස්වීම පිළිබඳ කටයුතු කරන ප්රමුඛතම විද්වතුන් අතරින් එක් අයෙකු ලෙස ඇය ජාත්යන්තරව පිළිගැනේ. විශේෂයෙන් null subjects, objects and clitics, වචන අනුපිළිවෙළ, සහ finiteness පිළිබඳ ඒවායේ ක්රමානුකූල, විශේෂයෙන් මයික්රෝ-සංසන්දනයන් මෙහෙයවීම සම්බන්ධයෙන් ඇය ප්රසිද්ධය. දැඩි දත්ත විමර්ශනය සහ නවීනතම භාෂා විද්යා න්යාය එකට යොදා ගනිමින් පිළිගත් සම්මත අදහස් පෙරළා දැමීමට ඇය ප්රකටය. වාක්ය ව්යුහ න්යාය, භාෂාමය විචලනය, භාෂා අත්පත් කරගැනීම, සහ සමාජ-භාෂා විද්යාව යන ක්ෂේත්රවල සොයාගැනීම් ඒකාබද්ධ කරන, භාෂා සම්බන්ධතාව පිළිබඳ සමස්තවාදී ප්රවේශයක් සඳහා ඇය ප්රධාන වශයෙන් පෙනී සිටින්නියකි. භාෂා සම්බන්ධතාව සඳහා විශේෂිත න්යායක් අවශ්ය නොවන බවද ඇය යෝජනා කර ඇත. ඇය ආකෘතිමය ප්රවේශ, සන්නිවේදනයේ ජනවර්ග විද්යාව, සහ පහළ සිට ඉහළට යන පුනර්ජීවන ක්රමෝපායන් එකට සම්බන්ධ කරයි.
ඇයට Princeton, Oslo, Harvard, Universidade Federal de Bahia, CNRS-Inalco Paris, සහ Chicago හි fellowship සහ visiting professorship රැසක් පිරිනමා ඇත. ඇය ලොව පුරා දේශන පවත්වා ඇති අතර, කතා සහ දේශන 260කට වැඩි ප්රමාණයක් ඉදිරිපත් කර ඇත.
ඇයට ක්ෂේත්ර පර්යේෂණ පිළිබඳ පුළුල් අත්දැකීම් සහ මානව-භාෂා විද්යාව පිළිබඳ දැනුම ඇත. මෙය ඇය උපාධි අපේක්ෂිකාවක් ලෙස සිටියදීම ලබාගෙන ඇති අතර, Arvanitika පිළිබඳ පුරෝගාමී කාර්යය කළ, බිය නොදන්නා සහ ඉතාමත් කැපවූ ජනවර්ග විද්යාඥයෙකු වූ Prof Lukas Tsitsipis යටතේ Aristotle University of Thessaloniki හි අධ්යාපනය ලැබීමෙන් එය වර්ධනය වී ඇත. ඇය සමාජ-දේශපාලනිකව සංවේදී පරිසරයන්හි ඇති අතුරුදන් වීමේ අවදානමට ලක්වූ සහ අඩු ගෞරවයට ලක්වූ භාෂා පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදු කර ඇත. ඒ අතර Thessaloniki හි Dendropotamos ප්රදේශයේ Romani කථා කරන ප්රජාවන්; Trikala හි Vlach කථා කරන ප්රජාවන්; COSER කණ්ඩායම සමඟ Canary Islands හි La Palma හි ස්පාඤ්ඤ; Prof Laura Wright සමඟ Gibraltar හි Llanito; සහ UKRI-AHRC අරමුදල් ලැබූ ශ්රී ලංකා Afro-Portuguese ඇතුළත් වේ.
සැකයකින් තොරව, මෙම අත්දැකීම්වලින් බොහොමයක් ඇයට ලැබී ඇත්තේ තුර්කියේ වසර 18ක ක්ෂේත්ර පර්යේෂණ හරහාය. එහිදී ඇය Romeyka භාෂාව අමතකවීමෙන් එළියට ගෙන ආවාය — උදාහරණ ලෙස The Guardian, Kathimerini, BBC Radio 4 හි Today වැඩසටහන සහ BBC World Service, The Independent, Der Spiegel, Sabah ආදියෙන් එය ආවරණය විය. ජාත්යන්තර සම-සමාලෝචිත සඟරාවල ලිපි පළ කරමින්, ග්රීක භාෂාව සඳහා නව වංශවෘක්ෂයක් ඉදිරිපත් කරමින්, ග්රීක භාෂාව එකකට වඩා වැඩි ගණනක් පවතින බව යෝජනා කරමින්, ඇය මෙම අතුරුදන් වීමේ අවදානමට ලක්වූ භාෂාව ගෝලීය සාකච්ඡාවක මාතෘකාවක් බවට පත් කළාය. මෙම පර්යේෂණය සහ එයින් ලැබුණු ප්රසිද්ධිය භාවිත කරමින්, ඇය ද්විභාෂිකත්වය පිළිබඳ අධ්යාපනය ලබාදීම, භාෂාමය විචලනය සහ ස්වයං-ගෞරවය ප්රවර්ධනය කිරීම — විශේෂයෙන් දුරස්ථ හා අඩු වරප්රසාද ලත් ප්රදේශවල කාන්තා කථිකයන් සඳහා — සිදු කළාය. මෙහි අරමුණ වූයේ ජාතිකවාදයට පදනම් වන දෘෂ්ටිවාදයට සෘජු ප්රතිවිරුද්ධව, සමාජ එකමුතුව පවත්වාගෙන යාමේ මාර්ගයක් ලෙස උරුම භාෂා සහ අතුරුදන් වීමේ අවදානමට ලක්වූ භාෂා හා සංස්කෘතීන් ප්රවර්ධනය කිරීමයි.
Dr Shihan deSilva Jarasuriya
Research Associate (University of Cambridge)
මහාචාර්ය ෂිහාන් ද සිල්වා ජයසූරිය කේම්බ්රිජ් විශ්ව විද්යාලයේ නූතන සහ මධ්යකාලීන භාෂා සහ වාග් විද්යා පීඨයේ පර්යේෂණ සහකරුවියක් සහ ඉතිහාස පීඨයේ අනුබද්ධ කථිකාචාර්යවරියක් විය. ඇය සංගීත පීඨයේ උපාධි ශිෂ්යයන්ට අධික්ෂකවරියකි. එමෙන්ම ඇය කේම්බ්රිජ් විශ්ව විද්යාලයේ ලුසි කැවෙන්ඩිෂ් විද්යාලයේහි ජ්යෙෂ්ඨ සම්බන්ධිකාවක්ද වේ. ඇය ශ්රී ලංකා පෘතුගීසි පිළිබඳ ප්රමුඛ විශේෂඥවරියක් වන අතර, ශ්රී ලංකාවේ උපන්, සිංහල මව්භාෂා කථිකාවකි. ඇය දහනව වන සියවසේ ශ්රී ලංකා පෘතුගීසි අත්පිටපත්, ලන්ඩන්හි බ්රිතාන්ය පුස්තකාලයේ සහ ඖස් ට්රියාවේ ග්රාස් විශ්ව විද්යාලයේ ශ්රී ලංකා පෘතුගීසි පිළිබඳ ලිපි හුවමාරුව සහ රචනාව ගැන ක්රියෝල් භාෂාවල පියා වන හියුගෝ ෂුචාර්ඩ්ගේ අත්පිටපත් සමගත් කර පර්යේෂණ ප්රකාශ කර ඇත. ඇයට ශ්රී ලංකාවේ සුළුජාති සමාජ අතර ක්ෂේත්ර පර්යේෂණයේ පුළුල් අත්දැකීම් ඇත. සිරම්බියඩිය ප්රදේශයේ අප්රිකානු ශ්රී ලාංකික සමාජය සමග භාෂාව හා මානව වංශ සංගීත විද්යාව පිළිබඳව පර්යේෂණ සිදු කර ඇති අතර, ශ්රී ලංකා මලය සමාජය සමග සහ නැගෙනහිර පළාතේ ශ්රී ලංකා පෘතුගීසි භාෂාවේ වෙනස් වර්ගයක් භාවිතා කරන පෘතුගීසි බර්ගර් සමාජය සමග ද ඇය කටයුතු කර ඇත. ඇය පොත් 6ක් ද, සම-ලේඛනයකින් යුත් පොතක් ද, සංස්කරණය කරන ලද පොත් 5ක් ද, පොත් පරිච්ඡේද 40ක් ද, ජර්නල් ලිපි 66ක් ද, විශ්වකෝෂ ලිපි 9ක් ද සහ රචනා 4ක් ද ප්රකාශයට පත් කර ඇත. ඇයගේ පොත් ශ්රී ලංකා පෘතුගීසි භාෂාවේ ව්යාකරණය හා විවිධත්වය, සාහිත්ය හා ගීත, ශ්රී ලංකා පෘතුගීසි හා සිංහල භාෂා අතර සම්බන්ධතාව, ඉන්දු-පෘතුගීසි, චීන-පෘතුගීසි හා මලයෝ-පෘතුගීසි භාෂාවල “ද්විත්වකරන” ලක්ෂණ, සහ ශ්රී ලංකා මලය භාෂාව (ශ්රී ලංකාවේ මලය සමාජයේ භාෂාව) වැනි මාතෘකා ආවරණය කරයි.
ඉන්දියානු සාගරයේ සංක්රමණ ඉතිහාස සහ ඩයස්පෝරා සමාජ පිළිබඳ පර්යේෂණ වලින්, “අදෘශ්ය සමාජ” ලෙස සැලකුණු අප්රිකානු-ශ්රී ලාංකිකයන් වැනි “අමතක වූ සුළුජාතින්” ඇය සමාජයට දෘශ්ය කර ඇත. ඔවුන්ගේ පූර්වජයන් යටත්විජිතවාදිය සහ වහල් වෙළඳම් නිසා තම මව්භූමිවලින් විසුරු හරින ලද බව ඇයගේ කෘති වලින් දෘශ්යමාන කරයි.
ඇය නිර්මාණය කල මානවවංශලේඛණ චිත්රපටි 4ක් ජාත්යන්තර වේදිකාවල ප්රදර්ශනය කර ඇති අතර, ඒවා වලින් මෙම සමාජයන්ගේ තත්වය පිළිබඳව ප්රතිපත්ති සම්පාදකයින් සහ දේශපාලන නායකයින් දැනුවත් කිරීමට දායක වී ඇත.
Chapane Mutiua
Research Assistant (Eduardo Mondlane University, Maputo, Mozambique)
චපානේ මොසැම්බික් හි එදුඅර්දෝ මොන්ද්ලානේ විශ්වවිද්යාලයේ අප්රිකා අධ්යයන මධ්යස්ථානයේ දේශපාලන හා ඉතිහාස අධ්යයන දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්රධානියා සහ පර්යේෂකයෙකි. මෙම ව්යාපෘතියට ඔහුගේ දායකත්වය උතුරු මොසැම්බික් ප්රදේශයේ භාවිතා වන වැදගත් භාෂා කිහිපයක ඔහු සතු විශේෂ දැනුම මත පදනම් වේ. ඒවා අතර එමකුවා, එනහාරා, එමරෙවෝනි, එම්බමේලා සහ එම්ගොවෝලා වේ. ඔහු එකොති (බන්තු භාෂා කණ්ඩායමට අයත්) භාෂාවේ මව්භාෂා කථිකයෙකු වන අතර, කීස්වාහිලි, කිම්වානි, අරාබි, පෘතුගීසි සහ සී-සන්ගානා (දකුණු මොසැම්බික් ප්රදේශයේ භාෂාවක්) භාෂාවන් පිළිබඳ ද හැකියාවක් ඇත. හැම්බග් විශ්වවිද්යාලයේ අත්පිටපත් සංස්කෘතීන් අධ්යයන මධ්යස්ථානයේ ඔහුගේ ආචාර්ය උපාධි පර්යේෂණය ටෙන්සි සාහිත්යය භාවිතා කරමින් ඉතිහාසය ප්රතිසංස්කරණය පිළිබඳවය. ස්වහීලී අජාමි ආකාරයේ වීර කාව්යයක් භාවිතා කරමින්, ඔහු ඇන්ගෝෂ් ප්රදේශයේ පෘතුගීසි යටත් විජිත බලපෑම අප්රිකානු ප්රතිරෝධය තුල දේශපාලන හා ආගමික හැඳුනුම්භාවයන් ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාවලිය විශ්ලේෂණය කර ඇත.
ඔහුගේ පර්යේෂණ වාග්විද්යාව, ලේඛනාගාරය පර්යේෂණ සහ ක්ෂේත්ර පර්යේෂණ එකට ඒකාබද්ධ කරමින්, යටත් විජිතවාදය, ඉස්ලාම්, නූතන ජාතික රජය, බටහිර නවීනත්වය හා සංවර්ධනය පිළිබඳ වාද-විවාද, සහ උතුරු මොසැම්බික් සිට ඉන්දීය සාගරය හා අත්ලාන්තික් සාගරය දක්වා වහල්කම සහ වහල් වෙළඳාම වැනි මාතෘකා අධ්යයනය කරයි.
(උදාහරණයක් ලෙස, දකුණු අප්රිකාවේ ඩර්බන් නගරයේ සන්සිබාරි මඛුවා ප්රජාව).